مجموعه تاریخ تطبیقی اسلام از حاج آقا طائب
چهارشنبه، 20 دی 1396
35 دقیقه
بسم الله الرحمن الرحیم
عرض شد باید منبع اطلاعاتی بنیعباس مورد مطالعه قرار بگیرد تا معلوم شود آنها براساس چه منبع اطلاعاتی مطمئن بوده و طبق آن اقدام میکردند و به نتیجه رسیدند؟ یعنی درواقع نباید به دنبال یافتن منبع اطلاعاتی آنها بود؛ بلکه باید دانست بنیعباس برای اینکه حرکت خود را یک حرکت طبیعی جلوه دهند، منبعسازی کردند تا به مردم بگویند آنچه رخ داده است، مقدر الهی بوده و از قبل، این روند توسط ادیان پیشبینی شده است و آنها بر حق هستند. این منبعسازی، جهت مخفی نگه داشتن ریشه اصلی حرکت آنها و اینکه از کجا تغذیه میشدند، صورت گرفته است.
نمونههایی از منبعسازی بنیعباس برای مخفی نگه داشتن ریشه حرکتشان
چند نقل وجود دارد که در این جلسه مطرح میشود:
الف- أحمد بن یحیی بن جابر قال: حدثنی أبو أیوب سلیمان الرقی عن الحجاج الرصافی عن أبیه قال: نظر عبدالملک إلی محمد بن علی و هو غلام من أجمل أهل زمانه فقال: هذا والله یفتن المرأة الشریفة (عبدالملکبنمروان به محمدبنعلیبنعبداللهبنعباس نگاه کرد. خیلی زیبارو و دارای سنوسال کم بود و زیبایی او بهحدی بود که زن شریفه را به خطر میانداخت؛ یعنی علاوه بر زنهایی که هرزه بودند، زنهای شریفه را هم به هرزگی وادار میکند) فقال له خالد بن یزید بن معاویة: أما والله إن ولده صاحب هذا الامر (به عبدالملک گفت: بچههای این فرد، صاحب امر و حکومت هستند و پادشاهی تو به بچههای این غلام میرسد) فقال عبدالملک: کلا (محال است) فقال خالد: هو کذاک (همینطور است که من گفتم) إن تبیعاً (نام فردی است) أخبرنی عن کعب (از کعبالأحبار نقل قول کرد) أن هذا الامر یصیر إلی بنیالعباس(پادشاهی به بنیعباس میرسد) و أنه لا یلی من آل أبی طالب إلا أن یَخرُج عَلَی والٍ فیُقتَل (از آل ابی طالب به حکومت ورود پیدا نمیکند، الا اینکه کشته میشوند؛ به عبارتی حکومت به بچههای علی(ع) نمیرسد) و أنها لا تزال لولد العباس إلی أن ینزل المسیح (1) (در آلعباس تا نزول حضرت مسیح باقی میماند. نزول حضرت مسیح مسئلهای است که یهودیان منتظر آن هستند. آنها میگویند مسیح واقعی و مسیحِ توراتیِ موجود، ازآنِ ماست و مسیحِ دینِ مسیحیت را فردی دغلکار و دروغگو و کَلّاش میدانند. آنها میگویند: المسیح منّا و ینزل؛ نازل میشود و حکومت یهود را بر همه عالم میگستراند.
خلاصه اینکه کعبالاحبار به تبیع گفته است: حکومت به آلعباس میرسد تا مسیح ظهور کند؛ و وقتی مسیحِ یهودیت ظهور کرد، یهود پیروز میشود. پیامبر اکرم(ص) به حکومت حضرت ولیعصر(عج) بشارت و خبر داده و فرمودند: المهدیّ منّا أهل البیت یَملأ به الأرض قسطا و عدلا. اهل سنت نیز آن را نقل کردند. حال کعبالاحبار که ادعا شده مسلمان است، چرا نزول مسیح را پیشبینی میکند؟!)
ب-**عبدالله بن عبدالرحمن بن عیسی بن موسی بن محمد بن علی بن عبدالله بن عباس قال: سمعت یعقوب بن عیسی بن موسی یحدث عن عیسی بن موسی عن محمد بن علی (محمدبنعلیبنعبداللهبنعباس) قال: کنت أنا و عمر بن عبدالعزیز جلوسا فی مسجد دمشق (من و عمربنعبدالعزیز در مسجد دمشق نشسته بودیم) فی خلافة سلیمان بن عبدالملک (یعنی سلیمانبنعبدالملک پادشاه بود) و أیوب بن سلیمان یومئذ شاک (و بچه سلیمان یعنی أیوب مریض بود) و کان سلیمان بن عبدالملک قد رشّحه لولایة العهد (سلیمان هم گفته بود: أیوب جانشین من است) فمرّ رجل فی المسجد (مردی رد شد)فبعث إلیه عمر بن عبدالعزیز فدعاه (عمربنعبدالعزیز او را احضار کرد و او اجابت نمود) فقال له: ما حال هذا -یعنی أیوب-؟(نظرت راجع به ایوب چیست؟) قال: یموت. قال عمر: یموت و یبقی الناس بلا ولی عهد؟ (گفت: میمیرد. عمر گفت: آیا او میمیرد و مردم بدون ولیعهد میمانند؟) قال: نعم و یموت أبوه بعده (بله و پدرش هم بلافاصله بعد از او خواهد مرد) قال: فمن یلی بعده؟ (بعد از او حکومت به چه کسی میرسد؟) قال: أنت (به تو میرسد. باید دانست که عمربنعبدالعزیز از تیره مروان نبود و از راه دیگر به مروان میرسید) فصاح به عمر (عمر فریاد زد) فذهب (او هم رفت) فلم یلبث أن مات أیوب، ثم مات سلیمان بعده، و وَلِیَ عمر بن عبدالعزیز (طولی نکشید ایوب مرد و سلیمان نیز بعد از او مرد و عمربنعبدالعزیز حاکم شد). فراموش نشود ناقل این روایت، محمدبنعلیبنعبداللهبنعباس است. او میگوید:فوالله إنی لفی مسجد دمشق فی خلافة یزید بن عبدالملک إذ مرّ بی الرجل (عُمر به حکومت رسید و سپس مُرد و خلافت به یزیدینعبدالملک رسید. محمد میگوید: من در مسجد دمشق در زمان خلافت یزیدبنعبدالملک بودم که ناگهان همان مرد را دیدم. این فرد کسی است که مروانیها او را میشناسند و از او اطلاعات میگیرند) فبعث إلیه مولای مهنأ، فدعاه، فجائنی (غلام خودم مهنّا را فرستادم تا او را احضار کند. او هم اجابت کرد و نزد من آمد) فقلت: لقد حدثتَنا بعجب(به او گفتم: تو به ما اطلاعات غیبی دادی) زعمتَ أن أیوب یموت، ثم یموت سلیمان و یستخلف عمر بن عبدالعزیز، فکان کما قلت (هر آنچه تو گفتی محقق شد. به او گفتم:) فمَن یملک بعد یزید بن عبدالملک؟ (بعداز یزیدبنعبدالملک چه کسی حاکم میشود؟) قال: هشام. قلت: ثم مَن؟ (گفت: هشام. سپس به او گفتم: بعد از هشام چه کسی عهدهدار امر خلافت خواهد شد؟) قال: الولید بن یزید، ثم یقتل (گفت: ولیدبنیزید؛ اما او کشته میشود) قلت: فعلی مَن تجتمع الناس؟ (گفتم: بعد از او مردم دور چه کسی جمع میشوند؟) قال: علی ابنک (اطراف بچه تو را میگیرند) فصِحتُ به (من بر او فریاد زدم و تندی کردم) فقال: إی والله، إبن الحارثیة (گفت: بله، به خدا قسم! کسی که من میگویم فرزند حارثیه است) و لقد حمل به (باردار هم شده است) ثم قام. فلما انصرفتُ علی ریطة (نزد همسرم که نامش ریطه بود، رفتم) قلت لها: هل أنکرت نفسک؟ (به او گفتم: آیا عادت ماهیانهات قطع شده است؟ به عبارتی او گفت: آیا باردار هستی؟) قالت: و ما دعاک إلی المسألة عن هذا؟ (گفت: تو از چه سؤال میکنی؟) فوالله ما کنتَ تَسأَل عنه (هیچگاه راجع به این موضوع با من حرف نمیزدی) و قالت: قد أنکرت نفسی منذ أیام (گفت: چند روز است که عادتم قطع شده است) فاستمرّ بها الحمل(معلوم شد باردار است) فولدت اباالعباس** (2) (ابوالعباس سفاح را به دنیا آورد).
بعد از وقوع این وقایع، آنها را بهصورت اخبار غیبی مبنی بر اینکه آنان از آن وقایع اطلاع داشته و یهودیان به آنها خبر داده بودند، درآوردند. بحث در این است که چرا پای یهودیان به این ماجرا باز شده است و یهودیان چه نقشی در جامعه اسلامی بازی میکنند و آنها قصد مخفی کردن چه چیزی را دارند؟ آیا ارتباط بنیعباس با یهود در حال افشا شدن نبود؟ و خودشان با این داستانسازیها قصد داشتند تا این ارتباطات را ناگهانی و اتفاقی قلمداد کنند، نه ارتباطات ریشهدار.
ج-**عمر بن شبّه قال: حدثنی یعقوب بن القاسم قال: حدثنی عبدالله بن المفضل الغنوی عن محمد بن سوقة قال: کنت عند ابی جعفر محمد بن علی (نزد محمدبنعلیبنعبداللهبنعباس که به او ابوجعفر نیز اطلاق میشد، بودم)، فأتاه رجل من أهل الجزیرة (فردی از اهالی جزیره آمد. جزیره نام منطقهای در عراق، بین فرات و دجله است) فسأله عن الناس (محمدبنعلیبنعبداللهبنعباس از او در مورد اوضاع عراق سؤال کرد) فقال: ترکتهم و ما لهم همّ غیرک (گفت: آنچه سر زبان مردم و هموغم آنهاست، تو هستی و تو مطرحی) قال: لِمَ؟ فوالله ما أنا بصاحبهم (برای چه مردم به فکر من (محمدبنعلی) هستند؟ من در حمیمه و منطقه شرات زندگی میکنم؛ چرا مردم در فکر من هستند؟! به خدا ما صاحب امر آنها نیستیم) قال: و ما صاحبهم إلا أنتم بنیالعباس** (3)(گفت: خیر فقط شما بنیعباس صاحب این امر هستید).
د-**قال: قرأت فی کتاب جعفر بن محمد بن الفضیل بخطه: ذکر أبوالیمام الحکم بن نافع الحمصی قال: حدثنا أبوالأسود(ابوالاسود دوئلی همان کسی که در مورد او گفته شده، شاگرد حضرت امیر(ع) بوده است) و کان قد أدرک عمرَ بن عبدالعزیز (گفته شده: ابوالاسود دوئلی تا زمان عمربنعبدالعزیز زنده بوده. افراد بیخیالی بودند و غموغصه نمیخوردند. به عبارتی، محافظهکار بودند و هر فردی در رأس حکومت قرار میگرفت، او را تأیید کرده و خودشان را درگیر نمیکردند و دور هرکس حقوق میداد، جمع میشدند. حضرت امیر(ع) با همه علمی که در زمینه بهداشت داشتند، در مورد ایشان گفته شده: رأیتُ علیا علی منبر الکوفة و رأسه و حلیته کالقطن الأبیض (4)؛ دیدم موی سر و صورت ایشان مانند پنبه سفید شده است؛ درحالیکه حضرت 62 سال سن داشتند. امام حسین(ع) در سن 58 سالگی به شهادت رسیدند. یکی از شیعیان آن حضرت متوجه شدند ایشان محاسن خود را رنگ کردهاند؛ به حضرت عرض کرد: أسرعت الشیبة إلیک؛ یعنی خیلی زود پیر شدید. حتی پیامبر(ص) فرمودند: شَیَّبَتنی سورةُ هود (5)) عن عبدالرحمن الأنصاری قال: کنت عند الولید بن یزید فدخل علیه محمد بن علی بن عبدالله و معه ابناه أبوالعباس و أبوجعفر، فکلّمه فی شیئ ثم خرج ( عبدالرحمن انصاری میگوید: نزد ولیدبنیزید بودم که محمدبنعلیبنعبداللهبنعباس درحالیکه دو فرزند او همراهش بودند، داخل شد و در مورد چیزی با ولیدبنیزید صحبت کرد و سپس خارج شد) فقال لی الولید -و أشار إلی أبی العباس-: هذا صاحب بنیامیة. قلت: و کم یملک منهم؟ قال: یملک منهم أربعة و عشرون رجلا، ثمانیة منهم یسمّون عبدالله و ثمانیة یسمّون محمدا، و ثمانیة أسمائهم مختلفة، یلی بعضهم السنة و بعضهم السنتین، و بعضهم العشر و بعضهم أکثر و أقل و آخرهم یملک أربعین سنة (این جملات را ولیدبنیزیدبنعبدالملک میگوید. ولید آدم عرقخوری است. به او گفتند: تو امیر الحاج هستی. او گفته بود: من نمیتوانم از عرق جدا شوم؛ لذا همان بالای کعبه بساط مشروب پهن کنند؛ چون امیر الحاج هستم و از همان بالا به عرقخوری ادامه دهم) قلت: و کیف علمت ذاک یا أمیر المؤمنین؟ (از کجا این اطلاعات را آوردی؟) قال: من الکتب التی بعث بها إلیّ عاملی علی المغرب من کتب دانیال (این مطالب بیان میشود تا مشخص شود چه تصویری از مبانی اطلاعاتی خودشان دادند تا خط و ارتباط اصلی مخفی بماند) قال: فقلت لجعفر بن محمد الراسبی: اقرأ علیّ هذا الکتاب. قال: لست أقرأه علی أحد من الناس (من نمیخوانم) فإن أردت أن تکتبه فاکتبه (از آن رونویسی کن) فکتبته من خطّه** (6) (من هم از آن نوشتم).
این حرفهایی است که از مبانی اطلاعاتی بنیعباس ساخته شده است. حال باید به قیامها مراجعه شود. این قیامها از زمان بنیعباس شروع شد. اصیلترین قیام زمان بنیامیه بعد از حرکت توابین، حرکت زید بود. زید بر هشامبنعبدالملک خروج کرد و بعد از او، پسرش یحیی در منطقه گرگان درگیر و او هم کشته شد. بعد از آن، علیه بنیامیه حرکت و قیامی اتفاق نیفتاد و سپس در دوران بنیعباس شروع میشود.
قیام علیه بنیعباس سه خط دارد: یک قیام مربوط به ابناء زید است (قیام خود زید به قیام زیدیه معروف است). دوم ابناء عباس و سوم ابناء عبداللهبنجعفربنابیطالب. ابناء عبداللهبنجعفر بیشتر به ائمه اطهار(ع) گرایش و تمایل داشتند.
عکسالعمل کسانی که ابومسلم خراسانی برای آنها نامه نوشته بود
ابومسلم خراسانی برای سه نفر نامه فرستاد؛ یکی نوه عبداللهبنجعفر و دیگری نوه امام حسن(ع) و سوم به امام صادق(ع). نوه عبداللهبنجعفر خدمت امام صادق(ع) رسید و عرض کرد: ابومسلم چنین نامهای برای من فرستاده است. من چه کنم؟ امام(ع) فرمودند: آن را پاره کن. او هم آن نامه را پاره کرد. عبداللهبنالحسنبنالحسن نیز خدمت حضرت رسید و او نیز از ماجرای نامه ابومسلم با امام(ع) صحبت کرد. امام(ع) فرمودند: آن را پاره کن و دور بریز. آنچه در تاریخ نقل شده، این است که او به امام(ع) عرض کرد: برای چه پاره کنم؟ امام(ع) فرمودند: چون او را نمیشناسی. به امام(ع) عرض کرد: آیا از اینکه برای من نامه فرستاده شده و برای شما نامهای نفرستاده، حسادت میکنید؟ حضرت فرمودند: من حسادتی ندارم و چه بهتر که شما رئیس شوید. عبداللهبنالحسن گفت: پس چرا پاره کنم؟ امام(ع) فرمودند: تو او را نمیشناسی و با آنها همراه نشو. او به سخن امام(ع) توجهی نکرد و با ابومسلم همکاری کرد و یکمرتبه متوجه شد نتیجه حکومت، به قدرت رسیدن ابوالعباس سفاح شد. از اینجا با دستگاه بنیعباس زاویه گرفتند. رابطه ابوالعباس با عبداللهبنالحسن خوب بود؛ اما وقتی ابوالعباس مُرد، منصور دوانیقی همه بنیالحسن را دستگیر کرد. عبداللهبنالحسن دو پسر به نامهای محمد و ابراهیم داشت. وقتی منصور همه را اسیر کرد، این دو نفر پنهان شدند و برای اقدام علیه بنیعباس به جمعآوری نیرو پرداختند تا در تاریخی معین، یکی در بصره و دیگری در مدینه علیه بنیعباس قیام کنند.
رابطه محمدبنعبداللهبنالحسن با امام صادق(ع) در روایت کافی و شبهه در آن
روایتی رابطه محمدبنعبداللهبنالحسن با امام صادق(ع) را به تصویر کشیده است. روایت را که خدیجه، نوه عبداللهبنجعفر نقل کرده، مرحوم کلینی در کافی آورده است:
بَعْضُ أصْحَابِنَا (روایت مرسله است) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَسَّانَ (این فرد انسانی است که تضعیف دارد و در مورد او گفته شده؛ انسان دروغگویی است) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ رَنْجَوَيْهِ (البته رَنجوَیه هم خواندهاند، ولی رَنجُویه صحیح است مانند سیبُویه. سیبوَیه لغتی عربی است؛ یعنی فردی که بوی سیب میدهد و رنجُویه یعنی پسر رنج. کلمات سیبوَیه و رنجوَیه و همینطور ابنبابوَیه عربی هستند؛ ولی ابنبابُویه کلمه فارسی است. به هر حال، این فرد نیز تضعیف دارد) عَنْ عَبْدِ الله بْنِ الْحَكَمِ الْأرْمَنِيِّ (این فرد نیز دارای تضعیف است؛ لذا سند این روایت مخدوش است) عَنْ عَبْدِ الله بْنِ إبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجَعْفَرِيِّ (ایشان توثیق دارند) قَالَ أتَيْنَا خَدِيجَةَ بِنْتَ عُمَرَ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أبِي طَالِبٍ (ع) (بنابراین خدیجه نوه امام سجاد(ع) است) نُعَزِّيهَا بِابْنِ بِنْتِهَا فَوَجَدْنَا عِنْدَهَا مُوسَى بْنَ عَبْدِ اللهِ بْنِ الْحَسَنِ فَإِذَا هِيَ فِي نَاحِيَةٍ قَرِيباً مِنَ النِّسَاءِ فَعَزَّيْنَاهُمْ (7)(راوی میگوید: فرزند خدیجه کشته شده بود و ما برای عرض تسلیت نزد او رفتیم. متوجه شدیم موسیبنعبدالله در خانه خدیجه مخفی شده است. موسیبنعبدالله برادر محمد و ابراهیم است).
خلاصه روایت این است که محمد، امام صادق(ع) را احضار کرد تا حضرت با او بیعت کند؛ ولی امام صادق(ع) امتناع کردند؛ لذا حضرت را زندانی کرد. او اسماعیلبنعبداللهبنجعفر را هم احضار کرد. اسماعیل پسر عبداللهبنجعفر تا آن زمان زنده بود و حدود 90 سال داشت. محمد همانطور که به امام صادق(ع) گفت تا با او بیعت کند، به اسماعیل هم گفت تا با او بیعت کند. او دستور داد امام صادق(ع) را به زندان انداخته و اسماعیل را گردن بزنند. این روایت نشان میدهد محمدبنعبدالله یک انسان خبیثی است.
بحث این است که این روایت توسط چه کسی و چرا ساخته و پرداخته شده است و چنین روایتی برای چه در کافی مطرح شده؟ و اگر محمدبنعبداللهبنالحسن (نفس زکیه) چنین فردی باشد، قضاوت و برخورد شیعیان امام صادق(ع) با چنین فردی چگونه خواهد بود؟ درحالیکه سیره شیعه، رفتن سر قبر او برای زیارت بهعنوان امامزاده بوده است. معلوم میشود تاریخسازی عجیبی رخ داده است؛ یعنی از یک طرف، راجع به منابع اطلاعاتی بنیعباس تاریخسازی کردند و از طرف دیگر، راجع به مخالفین خود مانند محمدبنعبداللهبنالحسن تاریخسازی صورت گرفته و بهعنوان فردی قاتل معرفی شده است.
(1). أخبار الدولة العباسیة، ص168.
(2). همان، صص168-169.
(3). همان، ص169.
(4). بحار الأنوار، ج34، ص352. البته در کتاب مذکور، روایت اینگونه است: «…فرأيْتُ عَلِيّاً عَلَيْهِ السَّلَامُ أبْيَضَ الرَّأسِ وَ اللِّحْيَة… ».
(5). مفردات ألفاظ القرآن، ص510.
(6). أخبار الدولة العباسیة، صص169-170.
(7). الکافی، ج1، ص358.